Gdzie strzały niosły się pośród zieleni - historia parku i jego duszy.

Zabieram Was w podróż w czasie, na przełom XIX i XX wieku, na teren dzisiejszego Lidla, u zbiegu Warsowerstraße (ul. Krasińskiego 82) i Wussower Straße (ul. Chopina) oraz nieco dalej do Parku im. Antoniego Kadziaka , dawniej tętniące życiem, śmiechem, dźwiękiem kieliszków i odgłosem wystrzałów. Cofnijmy się do roku 1899, kiedy to obszar ten nie był dzielnicą handlowo- parkową, lecz pulsującym sercem obywatelskiej tożsamości, rekreacji i tradycji. Było to swego rodzaju lokalne centrum rozrywki, które przyciągało mieszkańców Niemierzyna i okolic na spotkania, rodzinne wyjścia czy zabawy.

🎯 Schiesspark – zielone królestwo celnych strzałów 🌿 Schiesspark zajmował rozległy teren po obu stronach Wussower Straße (dzisiejsza ulica Chopina), od skrzyżowania z Warsowerstraße (ulica Krasińskiego) aż wzdłuż linii kolejowej. Całość otaczała bujna zieleń — drzewa i krzewy tworzyły naturalną barierę, nadając temu miejscu charakter parku. Był jednym z najbardziej charakterystycznych punktów dla tej części Niemierzyna. Znajdowały się tu zarówno tereny zielone, jak i pełnowymiarowa strzelnica, przystosowana do zawodów z użyciem broni palnej. Powstała jako siedziba Nemitzer Schützen Kompanie der Bürger-Korporation – Niemierzyńskiej Kompanii Strzeleckiej przy Miejskiej Korporacji Obywatelskiej.

Bractwa strzeleckie w ówczesnym Cesarstwie Niemieckim pełniły ważną rolę społeczną i narodową. Były organizowane przez obywateli - mieszczan, kupców, rzemieślników i urzędników, aby: szkolić mężczyzn w strzelectwie na wypadek wojny lub obrony miasta, podnosić sprawność fizyczną i morale, pielęgnować obywatelską tożsamość i lokalny patriotyzm, jednoczyć społeczność poprzez festyny, konkursy i spotkania.

Nie bez powodu wybrano teren Niemierzyna, wtedy jeszcze peryferyjny, cichy, zielony i doskonale skomunikowany z centrum. Teren miał wystarczająco dużo miejsca na strzelnicę z wieloma osiami, wałami ochronnymi i tłem naturalnym. Było też miejsce na budynki, ogródki, a nawet restauracje. Schiesspark nie był tylko miejscem treningów i zawodów strzeleckich. Był przestrzenią integracji społecznej i kulturalnej mieszkańców Niemierzyna i okolicznych dzielnic Szczecina.

🏠 Schützenhaus - Dom Strzelecki, nie tylko dla strzelców. Głównym budynkiem kompleksu był Schützenhaus - Dom Strzelecki, wzniesiony wzdłuż torów kolejowych, z wejściem od strony Warsowerstraße (ul. Krasińskiego). Budynek ten pełnił wiele funkcji: pomieszczenia do przechowywania broni i wyposażenia (zbrojownia), pokoje przygotowawcze dla zawodników i członków, sale spotkań bractwa, rady i komisji strzeleckiej, duża sala bankietowa, w której organizowano bale, turnieje i narady.

Strzelnice na przełomie XIX i XX wieku miały bardzo przemyślaną formę. Zazwyczaj składały się z długich torów strzeleckich, często oddzielonych od reszty terenu kulochwytami - solidnymi nasypami ziemnymi lub murami, które miały zabezpieczać otoczenie przed zbłąkanymi kulami. Strzelnica w Schiesspark była wyposażona w trzy tory, co świadczy o jej rozmiarze i znaczeniu.

W środku znajdowała się także część bufetowa, a w okresie międzywojennym – salon herbaciany i palarnia cygar, co było popularne wśród elit. Budynek był elegancki, drewniano-ceglany, z ryzalitami i zdobieniami typowymi dla architektury z końca XIX wieku.

Właścicielem Schützenhausu i terenu Schiessparku w latach 1934–1943 był Wilhelm Kempfert, który prowadził również lokal produkcji win i mieszkał tuż obok.

🍽 Restauracja - dusza towarzyska Schiessparku. Naprzeciwko strzelnicy, po drugiej stronie Wussowerstraße (ul. Chopina), znajdował się lokal gastronomiczno-rozrywkowy. Obiekt składał się z dużego, reprezentacyjnego budynku głównego z kuchniami i salą bankietową na 300 osób, do którego przylegały dwa półkoliste skrzydła boczne. W fasadzie od strony ulicy znajdował się charakterystyczny przeszklony ryzalit. Całość mieściła się na terenach należących niegdyś do majątku Rollberg.

Restauracja ta pełniła wiele funkcji, od eleganckiego lokalu z pyszną kuchnią, przez miejsce spotkań towarzyskich i towarzyskich bankietów, aż po prostą, przyjazną knajpkę, gdzie można było zrelaksować się po strzelaniu i spędzić czas w miłej atmosferze. W okolicach restauracji organizowano różnorodne imprezy, od występów muzycznych po tańce i wieczory tematyczne, co czyniło to miejsce prawdziwym zagłębiem rozrywki.

Za budynkiem restauracji ciągnęła się strzelnica sportowa z trzema torami strzeleckimi biegnącymi wzdłuż dzisiejszej ul. Chopina i zakończona kulochwytem w rejonie obecnej ul. Sportowej. Cały obszar był otoczony zielenią i funkcjonował jako Schiesspark – Park Strzelecki.

Była to przestronna karczma z dużą salą i przyległym ogródkiem letnim. Odbywały się tam: biesiady po zawodach, wieczory taneczne z muzyką na żywo, koncerty lokalnych orkiestr ,przedstawienia, a takze spotkania różnych stowarzyszeń, grup czy instytutucji.

Znani dzierżawcy restauracji to m.in.: Emil Bönning (wzmiankowany w Adressbuch Stettin z 1908), Paul Grützmacher, który prowadził lokal jeszcze w latach 30., a wcześniej właścicielem nieruchomości był Wilhelm Kempfert, który stworzył tu swego rodzaju „trójkąt obywatelski”: winnica - restauracja - strzelnica.

Restauracja miała wyjście zarówno od strony ulicy, jak i od ogrodu, co czyniło ją atrakcyjnym miejscem dla rodzin z dziećmi.

🏢 Kamienice Wilhelma Kempferta - elegancja między winem, a strzałem. W 1899 roku Kempfert rozpoczął budowę dwóch czteropiętrowych kamienic przy Wussowerstraße (dzisiejsza ul. Chopina, przy wjeździe do pasażu Czerwonej Torebki). Już w 1901 roku obie budowle stały – z eleganckimi balkonami, detalami secesyjnymi i lokalami użytkowymi na parterze. Kempfert był producentem win i zasymilowanym inwestorem - łączył styl mieszczańskiego zarządzania z obywatelską misją. Jego rodzina była właścicielem nieruchomości do roku 1943. Kamienice Wilhelma Kempferta stanowiły nie tylko miejsce mieszkalne, ale również wpływały na rozwój całego terenu, podkreślając znaczenie tego obszaru jako centrum życia towarzyskiego i sportowego.

🏡 Dom rodziny Brandt - cichy świadek historii, na tyłach dzisiejszego Lidla, od strony pasażu, przy ul. Chopina, znajdowała się posesja Arthur’a Brandt’a i jego żony Marie z domu Brauer. Dom został zbudowany w 1894 roku. Był parterowy, z wejściem od ulicy oraz od ogrodu. Na posesji znajdował się także budynek gospodarczy, a całość otaczał rozległy ogród. Arthur był dzierżawcą żwirowni w Kratzwieck (dzisiejsza Kraśnica), należącej do Eisenwerk Kraft / Huty Szczecin, a jego żona była krawcową. Posesja pozostawała przez dziesięciolecia w rękach rodziny Brandt. Wśród właścicieli znaleźli się: Arthur Junior – furman przewożący ludzi konnym zaprzęgiem, Julius – hydraulik, Karl – urzędnik miejski zarządzający dokumentacją w magistracie Szczecina od 1934 roku. Kto wie czy senior rodu nie przewoził zacnych gości do restauracji w Schiesspark 🤔😉

Dziś po Schiessparku nie został ani Dom Strzelecki, ani restauracja, ani ogród Brandtów. Ale układ przestrzenny, nazwiska i opowieści przetrwały-w planach archiwalnych, księgach adresowych, fotografiach i pocztowkach

To była przestrzeń nie tylko dla strzelców. To był świat łączący sport, wino, towarzyskość, patriotyzm i codzienność. Świat, który zasługuje na to, by do niego wracać - choćby myślą i słowem. Obecnie w miejscu dawnej restauracji i strzelnicy znajdują się: wieżowiec przy ul. Chopina 4, zabudowa mieszkaniowa przy ul. Chopina 6–12b, park im. Antoniego Kadziaka przy skrzyżowaniu ulic Chopina i Krasińskiego – jedyny widoczny relikt dawnego tarasu restauracyjnego, gdzie dawniej mieściły się stoliki dla gości. Oraz tereny dzisiejszego Lidla, u zbiegu Warsowerstraße (ul. Krasińskiego 82) oraz Wussower Straße (ul. Chopina). Wciąż widoczny jest również ziemny nasyp strzelnicy, ciągnący się aż do ul. Sportowej.

Po II wojnie światowej budynek restauracji i Dom Strzelecki zostały rozebrane. W latach 80. XX wieku teren wykorzystywano jako postój taborów romskich, które mieszkały w pobliskich jednopiętrowych domach po drugiej stronie ulicy.

Źródło AP Szczecin, Adreßbuch und Umgebung Stettin, Landbuch des Herzogthums Pommern und Umgebung.

Teren na rogu Wussower Strasse/ulica Chopina i Warsowerstrsse/ulica Krasińskiego. 1899 rok. Zaznaczyłam kropkami: niebieskie- kamienice Wilhelma Kempferta; žólte- zabudowania na posesji Arthur Brandt; czerwona- Schützenhaus/ Dom Strzelecki; różowy- stanowiska strzeleckie; granat- Warsowerstrsse/ulica Krasińskiego; fioletowy- Wussower Strasse/ulica Chopina; pomarańczowy- Schiesspark.

Dom Pana Wilhelma Kempferta oraz Pana Arthur'a Brandta.