Wzgórze zapomnianych historii. Część 5. Haus Hellental – Dom w Jasnej Dolinie.

 

Przy dzisiejszej okolicy ulicy Chopina, niegdyś znanej jako Wussower Strasse, stał kiedyś niezwykły dom - Haus Hellental. Miejsce to przez lata tętniło życiem ludzi związanych ze światem sztuki .

Ale zacznijmy od początku…

Tereny, na których wybudowano dom, wówczas należały do instytutu Kückenmühler Anstalten, instytucji, która zarządzała tym obszarem i ostatecznie sprzedała tę parcelę. Dzięki temu, w 1925 roku, na niewielkim pasie zieleni, pełniącym funkcję naturalnej granicy niezaoranych pól (feldmark), powstał dom nazwany na cześć okolicznej doliny - Hellental.

Dolina, w której znajdwał się dom, ma dwie nazwy, każda z własnym znaczeniem i symbolicznym wymiarem. Starsza, bardziej surowa nazwa to „Das Teufelstal” – Diabelska Dolina. Ta nazwa odnosi się do dzikiego, niedostępnego charakteru terenu, jego stromych zboczy i nieokiełznanej natury, która mogła budzić respekt, a nawet strach wśród mieszkańców i przechodniów. Obraz „diabelskiej” doliny symbolizuje siły natury, które mogą być groźne i nieprzewidywalne.

Z kolei późniejsza i bardziej poetycka nazwa - „Hellental”, czyli „Jasna Dolina” - ukazuje zupełnie inne spojrzenie na to samo miejsce. „Hellen” w języku niemieckim oznacza jasność, światło, przejrzystość, co sugeruje, że dolina jest miejscem pełnym światła, spokoju i inspiracji, idealnym do twórczości i refleksji. Ta zmiana nazwy może odzwierciedlać przemianę postrzegania doliny z surowego i groźnego miejsca w przestrzeń pełną życia i piękna, idealną dla artystycznej działalności.

Przez tę dolinę płynie potok Hellentalbach (Potok Jasnej Doliny) . Tuż za prywatną drogą prowadzącą do Haus Hellental, potok stanowił nie tylko naturalną granicę terenu, ale i ważny element krajobrazu, dodając uroku całej okolicy.

Dom, nazwany na cześć doliny, został własnością Ernsta Runge, handlarza dziełami sztuki. Ernst prowadził swoją działalność w zakładzie ojca – Adolfa Runge, słynnego i cenionego mistrza rymarstwa, który miał warsztat przy Papenstrasse 1. To tam, w sercu miasta, rodzina budowała swoją pozycję – Adolf jako rzemieślnik i mistrz zakładu, a jego syn Ernst oraz brat Rudolf jako handlarze dziełami sztuki.

Już rok po wybudowaniu domu do posiadłości prowadziła niewielka, prywatna droga – Rungesgartenweg. Ta urokliwa ścieżka, wijąca się zapewne przez ogrody pełne kwiatów i drzew owocowych, była nie tylko praktycznym dostępem, lecz także symbolicznym przejściem do oazy spokoju i sztuki. Miejsce, gdzie natura łączyła się z estetyką, tworząc inspirujące otoczenie dla mieszkańców i gości.

Wokół domu rozciągały się zielone ogrody, z alejkami prowadzącymi do szemrzącego potoku, a z okien rozpościerał się malowniczy widok na dolinę oraz majestatyczny las Eckerberg Wald . Wnętrza domu pełne były dzieł sztuki, które podkreślały artystyczny charakter mieszkańców, tworząc atmosferę pełną światła i twórczej energii.

Rodzina Runge – Ernst, Rudolf, Anna i Clara – wspólnie prowadziła rodzinny biznes. Anna i Clara zajmowały się księgowością, a bracia handlem sztuką. W 1929 roku Anna wyjechała do Berlina jako prokurent firmy, gdzie poznała Willa Klokowa, maszynistę, którego

sprowadziła do domu w 1936 roku. W 1938 Rudolf i Clara przeprowadzili się z powrotem na Papenstrasse 1, a do 1943 roku właścicielem i jedynym mieszkańcem pozostał Ernst, który dwa lata wcześniej przeniósł swoją działalność artystyczną do Haus Hellental, nadając miejscu nowe życie.

Dziś po tym domu zostały tylko ruiny, które z każdym rokiem pochłania natura. Jednak historia, nazwy i ludzie, którzy tu mieszkali, pozostawili trwały ślad - obraz miejsca, gdzie dzika natura spotkała się ze światłem sztuki.

Podczas niedawnej eksploracji terenu przez Stowarzyszenie Historyczno - Eksploracyjne "Archegryf" i Denkmal Pomorze , dawnej willi „Haus Hellental” odkryto między innymi teatralną lornetkę z oznaczeniem Opery Wiedeńskiej. To znalezisko doskonale wpisuje się w historię tego miejsca i jego mieszkańców, zwłaszcza Anny Runge.

Anna Runge, znana z prowadzenia interesów w Berlinie i Szczecinie, a także z wyjazdów biznesowych, mogła mieć realny kontakt ze światem sztuki i kultury, w tym z Wiedniem. Odkryta lornetka teatralna, noszona na łańcuszku i opatrzona symbolem Opery

Wiedeńskiej, jest wymownym świadectwem tych powiązań.

Haus Hellental, jako dom osób zaangażowanych w handel dziełami sztuki i związanych z artystycznym światem, staje się dzięki takim znaleziskom miejscem o wyjątkowej wartości historycznej i kulturowej. Lornetka przypomina, że historia tego domu to nie tylko ruiny i zapomnienie, ale także

świadectwo pasji, kontaktów i artystycznego ducha jego mieszkańców, w tym Anny Runge, która być może często bywała na wiedeńskich scenach i miała tam swoje powiązania.

Znalezisko to stanowi jednocześnie symboliczny „dowód” na artystyczną przeszłość Haus Hellental i podkreśla potrzebę ochrony i pamięci o tym miejscu.

Herbert Runge, który w 1972 roku odwiedził Szczecin, wspominał o domu przy ulicy Papenstraße 1, który jego matka odziedziczyła po ciotce, Annie. Pamiętał, że dom był dobrze rozpoznawalny, mimo że po wojnie uległ zniszczeniu. Wspominał również o szczegółach, takich jak zniknięcie werandy z balkonem, co pozwala przypuszczać, że budynek był charakterystyczny i zapamiętany przez rodzinę.

Źródła: ZBC Pomerania Macklenburg Vorpommern Sedina Fotopolska Archiv Adreßbuch und Umgebung Stettin Fotopolska