Mostek, potok i cegielnia- historia ukryta w Parku Chopina.

 

W samym sercu dzisiejszego Parku Chopina w Szczecinie, nad spokojnie płynącym potokiem Warszewiec (dawniej Hellentalbach), stoi niepozorny mostek. Dla spacerujących to zwykła przeprawa, miejsce na chwilę refleksji, ale ten mostek skrywa fascynującą historię, sięgającą czasów, gdy teren ten tętnił życiem jako część ogromnego kompleksu zakładów opiekuńczych Kückenmühler Anstalten.

Kückenmühler Anstalten - samowystarczalny ośrodek opiekuńczy założony w 1863 roku przez Gustava Jahna, zakłady Kückenmühler były niemalże „miastem w mieście”: szkoły, warsztaty, kaplica, piekarnia, własny cmentarz i rozległe zaplecze gospodarcze. Cmentarz, powstały około 1871 roku, rozciągał się na obszarze dzisiejszego Parku Chopina. Centralnym punktem nekropolii była kaplica cmentarna, wybudowana w 1900 roku, położona na wzgórzu niedaleko skrzyżowania ulic Chopina i Broniewskiego. W pierwszych latach XX wieku, wskutek zapełnienia się cmentarza, jego teren powiększono o obszar, który wcześniej był zielonym polem przeznaczonym do uprawy i wypasu zwierząt. Dopiero po tym powiększeniu powstała alejka łącząca Warsower Straße (dzisiejszą ul. Chopina) z zabudowaniami instytutu, łączył nekropolie z budynkami kompleksu oraz terenami gospodarczymi, prowadzac wprost do Chlewnika instytutu.

Nowa części cmentarza rozciągała się w kierunku północnym aż do dolinki Bystrego Rowu, dopływu strumienia Warszewiec. Ta część nekropolii, położona dalej od kaplicy i bliżej strumienia, miała bardziej naturalny, zalesiony charakter. Do dziś w terenie można dostrzec fragmenty dawnych alejek i kamienne pozostałości nagrobków. W latach 70. i 80. XX wieku większość nagrobków została usunięta bez ekshumacji, jednak fragmenty płyt nagrobnych, m.in. Heinricha Eitze (†1923) i Johanny Colberg (†1933), odnaleziono nawet w korycie strumienia Warszewiec. Obecnie na terenie dawnej nekropolii znajduje się Park im. Fryderyka Chopina z lapidarium upamiętniającym tę historię.

 Cegielnia Eckerberg - lokalne źródło budulca. Zaledwie kilkaset metrów dalej, na północ od dzisiejszego parku, funkcjonowała wówczas cegielnia Ziegelei Eckerberg (lub Waldhof), należąca do folwarku Gut Eckerberg. Założona jeszcze w XIX wieku, dostarczała rocznie setki tysięcy cegieł, wytwarzanych z lokalnych złóż gliny i piasku. Cegły te służyły licznym inwestycjom w rozwijającym się północnym Szczecinie.

Cegielnia była zlokalizowana na terenie folwarku Waldhof, którego właścicielem w drugiej połowie XIX wieku było m.in. Towarzystwo Budowlane Westend Stettin (Bauverein Westend Stettin). Surowce do produkcji cegieł -glina i piasek - były wydobywane z okolicznych terenów, co miało istotny wpływ na obecne ukształtowanie Lasu Arkońskiego i terenów wokół parku Chopina.

Produkcja cegieł w cegielni Eckerberg w szczytowym okresie wynosiła od 300 000 do 400 000 sztuk rocznie. Pracowały tam piece opalane drewnem z pobliskich lasów, a cegły trafiały nie tylko do instytucji opiekuńczych, ale także do nowych budynków mieszkalnych, sanatoriów, wież widokowych (jak słynna wieża Quistorpa) i dróg. Działalność cegielni ustała pod koniec XIX wieku, a sama cegielnia przestała być zaznaczana na mapach. Jednak jej wpływ na rozwój urbanistyczny Szczecina pozostał. Cegielnia Eckerberg dostarczała setki tysięcy cegieł rocznie, wykorzystywanych do budowy i rozbudowy miejskiej infrastruktury, w tym także zakładów Kückenmühler. Choć brak bezpośrednich dokumentów potwierdzających, że mostek nad Warszewcem został zbudowany z cegieł właśnie stamtąd, odnalezienie tzw. „cegłówki znacznikowej” z sygnaturą cegielni Eckerberg w fundamentach mostku jest niemal dowodem na tę lokalną zależność.

 Mostek - cichy świadek historii.

Mostek był kilkukrotnie remontowany na przestrzeni lat, co pozwoliło mu przetrwać zmienne losy miasta. Mimo tych prac zachował się w nim stary fragment konstrukcji z oryginalną sygnaturą cegielni, co czyni go wyjątkowym świadkiem dawnych czasów.

Ten niewielki, kameralny mostek, zbudowany z lokalnej cegły, przetrwał ponad sto lat burzliwych dziejów Szczecina: rozkwit instytutu, jego likwidację, wojnę, zmiany granic oraz powojenną urbanizację. Współczesny spacerowicz może go mijać bez świadomości, że pod jego stopami i w kamieniach ukryte są ślady przeszłości - cegły wyprodukowane ręcznie w pobliskiej cegielni, łączące dzisiejsze realia miasta z historią, która sięga początków XX wieku.

Zajrzyj pod stopę mostku, spojrzyj w potok - może i Ty znajdziesz ślad cegielni Eckerberg, zamknięty w skromnym fragmencie muru. A pamięć o cmentarzu, instytucie i jego mieszkańcach, choć niewidoczna na pierwszy rzut oka, pozostaje obecna w zieleni i krajobrazie Parku Chopina 

Źródła: Archiwum Państwowe w Szczecinie, zasoby Sedina, Fotopolska Archiv Adreßbuch und Umgebung Stettin,